انواع شبکهها — Network Types
🎯 اهداف یادگیری
در پایان این درس، دانشجو میتواند:
- انواع شبکه بر اساس پوشش جغرافیایی (PAN، LAN، MAN، WAN) را توضیح دهد
- تفاوت Intranet و Extranet را بیان کند
- مثال واقعی برای هر نوع شبکه ارائه دهد
- تشخیص دهد در هر سناریو چه نوع شبکهای استفاده میشود
پیشنیاز: درس ۰۱ — شبکه کامپیوتری چیست؟
۱. مقدمه
شبکهها در اندازههای مختلفی وجود دارند — از اتصال بلوتوث هدفون شما تا اینترنت که کل جهان را پوشش میدهد. هر اندازه ویژگیها، مزایا و محدودیتهای خاص خود را دارد.
۲. PAN — Personal Area Network (شبکه شخصی)
شعاع: چند متر (حداکثر ۱۰ متر)
شبکه شخصی کوچکترین نوع شبکه است. دستگاههای شخصی شما را به هم متصل میکند.
مثالهای واقعی:
- اتصال هدفون بلوتوث به گوشی
- اتصال ساعت هوشمند به گوشی
- اتصال کیبورد بیسیم به لپتاپ
- اتصال گوشی به لپتاپ از طریق USB Tethering
فناوریها: Bluetooth، Zigbee، NFC، USB
۳. LAN — Local Area Network (شبکه محلی)
شعاع: یک ساختمان یا چند ساختمان نزدیک به هم
LAN رایجترین نوع شبکه است. دستگاهها در یک محدوده کوچک را به هم متصل میکند.
مثالهای واقعی:
- شبکه خانگی: روتر + لپتاپ + گوشی + تلویزیون
- شبکه اداری: کامپیوترهای کارکنان + سرور + چاپگر مشترک
- شبکه دانشگاه: کامپیوترهای آزمایشگاه
ویژگیها:
- سرعت بالا (معمولاً ۱۰۰ Mbps تا ۱۰ Gbps)
- تأخیر کم
- مدیریت آسان
- هزینه نسبتاً کم
فناوری اصلی: Ethernet (باسیم) و Wi-Fi (بیسیم)
۴. MAN — Metropolitan Area Network (شبکه شهری)
شعاع: یک شهر یا منطقه شهری بزرگ
MAN بزرگتر از LAN و کوچکتر از WAN است.
مثالهای واقعی:
- شبکه بین شعب مختلف یک شرکت در یک شهر
- شبکه بین دانشگاههای یک شهر
- شبکه کابلی تلویزیون شهری
فناوریها: Metro Ethernet، MPLS، WiMAX
۵. WAN — Wide Area Network (شبکه گسترده)
شعاع: کشور، قاره یا کل جهان
بزرگترین نوع شبکه. اینترنت معروفترین مثال WAN است.
مثالهای واقعی:
- اینترنت — بزرگترین WAN جهان
- شبکه بین شعب یک شرکت چندملیتی در کشورهای مختلف
- شبکه بانکی بین شهرها
ویژگیها:
- سرعت کمتر نسبت به LAN
- تأخیر بیشتر
- هزینه بالاتر
- مدیریت پیچیدهتر
فناوریها: Leased Lines، MPLS، VPN، Fiber، Satellite
۶. اینترنت — بزرگترین WAN
اینترنت (Internet) شبکهای از شبکههاست. میلیاردها دستگاه در سراسر جهان از طریق میلیونها روتر به هم متصل هستند.
پروتکل اصلی: TCP/IP
نکته مهم: اینترنت متعلق به هیچ سازمان یا دولت خاصی نیست — ترکیبی از هزاران شبکه خصوصی و عمومی است.
۷. Intranet و Extranet
Intranet (اینترانت)
شبکه داخلی یک سازمان. فقط کارکنان مجاز به دسترسی دارند.
مثال: پورتال داخلی شرکت، سیستم ایمیل داخلی
Extranet (اکسترانت)
گسترش Intranet برای مخاطبان خارجی محدود (مثلاً شرکای تجاری).
مثال: پورتال تأمینکنندگان که فقط شرکای مجاز به آن دسترسی دارند
| ویژگی | Intranet | Extranet |
|---|---|---|
| دسترسی | فقط کارکنان داخلی | کارکنان + شرکای خارجی |
| امنیت | بالاتر | متوسط |
| مثال | پورتال HR | پورتال تأمینکنندگان |
۸. مقایسه کلی
| نوع | شعاع | سرعت | هزینه | مثال |
|---|---|---|---|---|
| PAN | چند متر | متوسط | کم | بلوتوث |
| LAN | ساختمان | بالا | کم-متوسط | شبکه خانه |
| MAN | شهر | متوسط | متوسط-بالا | شبکه کابلی |
| WAN | جهان | متغیر | بالا | اینترنت |
۹. مثال واقعی
فرض کنید در یک شرکت بینالمللی کار میکنید:
PAN: ساعت هوشمند شما ← Bluetooth ← گوشی شما
LAN: کامپیوتر شما ← Ethernet ← سوئیچ اداره
MAN: ساختمان مرکزی ← Fiber ← ساختمان شعبه شهری
WAN: ایران ← MPLS ← دفتر لندن
Intranet: portal.company.internal
Extranet: partner.company.com
❓ سوالات مرور
- چهار نوع اصلی شبکه بر اساس اندازه را نام ببرید.
- شبکه LAN معمولاً از چه فناوریهایی استفاده میکند؟
- تفاوت Intranet و Extranet را با یک مثال توضیح دهید.
- اینترنت چه نوع شبکهای است؟
- اگر یک شرکت بخواهد ۵ شعبه در تهران را به هم متصل کند، چه نوع شبکهای نیاز دارد؟
📚 اصطلاحات مهم
| English | فارسی | توضیح |
|---|---|---|
| PAN | شبکه شخصی | شبکه با شعاع چند متر |
| LAN | شبکه محلی | شبکه در محدوده یک ساختمان |
| MAN | شبکه شهری | شبکه در محدوده یک شهر |
| WAN | شبکه گسترده | شبکه در محدوده وسیع |
| Intranet | اینترانت | شبکه داخلی سازمان |
| Extranet | اکسترانت | گسترش Intranet برای شرکای خارجی |
| Internet | اینترنت | بزرگترین WAN جهان |
🔗 منابع
- RFC 1122 — Requirements for Internet Hosts
- IEEE 802 — LAN/MAN Standards
درس بعدی: توپولوژی شبکه — نحوه اتصال دستگاهها